TỪ LÍ THUYẾT GIAO TIẾP CỦA JACOVSON BÀN VỀ QUY CHIẾU VĂN HOÁ TRONG TIẾP CẬN VĂN BẢN NGHỆ THUẬT

On cultural reference in approaching literary texts based on Jacobson’s communicative theory

Tóm tắt:

Trong xu hướng ứng dụng các lí thuyết ngôn ngữ học vào hoạt động phân tích diễn ngôn, bài viết hướng đến mục tiêu vận dụng mô hình giao tiếp của Roman Jacovson để phân tích về vai trò của hoàn cảnh văn hoá, lịch sử, xã hội đối với các tín hiệu ngôn ngữ, tín hiệu thẩm mĩ trong quá trình tiếp cận văn bản nghệ thuật. Về phương diện ngữ dụng, hành vi tạo ngôn và hành vi thụ ngôn bao giờ cũng diễn ra thao tác quy chiếu giữa bối cảnh giao tiếp với các yếu tố ngôn ngữ và với nội dung của phát ngôn. Quá trình tiếp cận văn bản nghệ thuật cũng không nằm ngoài quy luật này. Trên cơ sở mô hình giao tiếp được R. Jacovson đề xuất, tác giả bài viết đã xây dựng một quan niệm về việc quy chiếu hoàn cảnh văn hoá, lịch sử, xã hội trong quá trình tiếp nhận văn bản nghệ thuật. Cụ thể hoá quan niệm đó, trong bài viết, người viết đã phân tích khả năng quy chiếu hoàn cảnh văn hoá, lịch sử, xã hội đối với các yếu tố tín hiệu ngôn ngữ, các tín hiệu thẩm mĩ, các nhan đề, các ngữ liệu văn học và đối với hình tượng nghệ thuật trong tác phẩm. Ở mỗi mục như vậy, thông qua các ví dụ cụ thể, người viết đã đề xuất cách nhận diện về các giác độ quy chiếu này.

Từ khóa: lí thuyết giao tiếp; Jacovson; quy chiếu văn hóa; tiếp cận; văn bản nghệ thuật

Abstract:

In line with the trend of applying linguistic theories into discourse analysis, this paper is an attempt towards the application of Roman Jacobson’s communicative model in analyzing the role of historical and socio-cultural contexts in relation to linguistic signals and aesthetic signals in the process of approaching literary texts. In terms of pragmatics, locutionary acts and receptive acts are always formed out of the referencing operation among communicative contexts, linguistic features and the contents of the utterances. This also serves as a rule for the process of approaching literary texts. Based on R. Jacobson’s proposed model, the author of this paper has built up a conception of the reference of historical and socio-cultural contexts in the process of approaching literary texts. To clarify this conception, in this paper, the researcher has analyzed the possibilities of relating historical and socio-cultural contexts in reference to linguistic signals, aesthetic signals, titles, literary materials and artistic images in literary works. In each case, through specific examples, the researcher has suggested ways to identify these referencing angles.

Keywords: communicative theory; Jacobson; cultural references; approach; literary texts

Các bài báo khác của tác giả được đăng trên tạp chí

Số thứ tự Bài báo Tạp chí Trang Ngày đăng
137(01).20203930-03-20
235(04).20193829-12-19
322(01).20175531-03-17
415(02) - 20155930-06-15